Açık Mutfaklı Salon Düzeni: Sınırı Nasıl Kurarsınız?

Açık mutfak, son on beş yılda Türkiye'de yapılan neredeyse her yeni dairenin standardı hâline geldi. Duvar kalktı, salon büyüdü, mutfakta yemek yapan kişi artık yalnız kalmıyor.

Bunun bedeli de var ve genelde taşındıktan üç ay sonra fark ediliyor: bulaşık makinesi çalışırken film izlenmiyor, akşam kızartma yapıldığında koku kırlentlere sinmiş oluyor ve misafir geldiğinde mutfak tezgâhındaki her şey ortada duruyor. Açık mutfaklı bir salonu iyi kurmak, esas olarak bu üç sorunu çözmek demek.

Sınır olmadan açık plan olmaz

En yaygın hata, mutfak ile salon arasında hiçbir şey olmaması. Duvarı kaldırdınız diye iki alanın sınırsız olması gerekmiyor; aksine, sınırın görünür ama geçirgen olması gerekiyor.

Türkiye'deki dairelerde işe yarayan sınırlar şunlar:

Ada. En iyisi. Hem sınır kuruyor hem tezgâh alanı ekliyor hem de mutfakta çalışan kişiyi salona döndürüyor. Ada koyabilmek için mutfak tarafında ada ile dolaplar arasında 100-120 cm çalışma koridoru bırakmanız gerekiyor; iki kişi aynı anda çalışacaksa alt sınırı 100 cm kabul edin. Bu, genel geçiş payı olan 90 cm'nin üzerinde çünkü fırın ve bulaşık makinesi kapakları o koridora açılıyor.

Bar tezgâhı. Ada yeri yoksa tezgâhın salona bakan ucunun yükseltilmesi. Yükseklik genelde 90-110 cm bandında oluyor ve bu, arkasındaki tezgâh dağınıklığını salondan gizleyen bir siper işlevi görüyor. Tabure yüksekliğini tezgâh yüksekliğine göre seçin; aradaki fark yaklaşık 25-30 cm olmalı, yoksa dizler tezgâha çarpıyor.

Koltuğun sırtı. Ada da bar da yoksa oturma grubunun arkası sınırı kurabiliyor. Kanepeyi mutfağa sırtı dönük yerleştirip arkasına dar bir konsol koyduğunuzda görünmez ama net bir çizgi çıkıyor.

Zemin ve tavan. Mutfak tarafında farklı bir zemin kaplaması ya da tavanda mutfağı işaretleyen bir kot farkı, hiçbir yer kaplamadan sınır kuruyor. Zemin farkı kullanacaksanız geçişin eşiksiz olmasına dikkat edin; süpürge her gün oradan geçiyor.

Davlumbaz: en kritik karar

Kapalı mutfakta zayıf bir davlumbaz idare eder, kapıyı kapatırsınız. Açık mutfakta davlumbaz kokuyu tutamıyorsa koku doğrudan koltuğa gidiyor.

Emiş kapasitesi hesabı basit: mutfak alanının hacmini bulun (en × boy × tavan yüksekliği) ve bir çarpanla çarpın. Kaynaklar çarpan konusunda ayrışıyor — kapalı mutfak için asgarî 10 kat verenler de var, açık plan ve yoğun pişirme için 12-15 kat önerenler de. Hacmi nasıl alacağınız konusunda da iki yaklaşım var: bazı kaynaklar açık planda salon dahil tüm hacmi almanızı, bazıları yalnızca mutfak alanını alıp çarpanı yükseltmenizi söylüyor.

Pratik yol, iki hesabı da yapıp yüksek çıkanı almak. Örnek: 3 × 4 metre mutfak alanı, 2,8 m tavan → 33,6 m³. Yalnızca mutfak alanı üzerinden 15 katla 504 m³/saat çıkıyor. Salonu da katarsanız (toplam 60 m³ diyelim) 10 katla 600 m³/saat. Bu durumda 600 m³/saat üzerinde bir cihaz arayın.

İkinci ve daha az konuşulan konu tahliye. Havayı dışarı atan (bacalı) bir davlumbaz kokuyu gerçekten evden çıkarıyor; karbon filtreli, havayı temizleyip odaya geri veren modeller kokunun bir kısmını tutuyor ama nemi ve ısıyı odada bırakıyor. Açık mutfakta mümkünse bacalı sisteme gidin. Filtreli sistemde kalıyorsanız karbon filtreyi üreticinin dediği aralıkta gerçekten değiştirin; tıkanmış bir karbon filtre hiçbir işe yaramıyor.

Üçüncü konu ses. Açık mutfakta davlumbazın en yüksek kademesi genelde televizyonun sesini bastırıyor. Cihaz seçerken emiş değerinin yanında desibel değerine de bakın; aynı emişi daha sessiz veren modeller belirgin şekilde daha pahalı ama açık mutfakta karşılığını veriyor.

Kumaş, kokuyu tutan yer

Açık mutfaklı bir salonda koltuk kumaşı seçimi bambaşka bir kritere tabi: koku ve yağ.

Tüylü ve gözenekli yüzeyler kokuyu daha çok tutuyor. Kadife ve şönil güzel duruyor ama açık mutfakta her akşamki yemek kokusunu üstlerinde taşıyorlar. Sıkı dokulu, yüzeyi düz kumaşlar daha az tutuyor ve silinmeye daha uygun.

İkinci kriter yıkanabilirlik. Açık mutfaklı salonda çıkarılabilir ve yıkanabilir kılıf, "iyi olurdu" değil "gerekli" kategorisinde. Kırlentlerin kılıfları da yıkanabilir olsun; kokuyu en çok onlar tutuyor ve en kolay onlar yıkanıyor.

Üçüncüsü renk. Mutfağa yakın oturma grubunda sıçrayan yağ lekesi kaçınılmaz; çok açık ve çok koyu düz renkler lekeyi eşit derecede belli ediyor. Orta tonlar ve hafif desenli kumaşlar affediyor. Kumaş türlerinin dayanım ve bakım karşılaştırmasını koltuk kumaş türleri rehberimizde, çocuklu evler için ek kriterleri ayrı rehberde bulacaksınız.

Halıda da aynı mantık: mutfağa yakın bölgeye yüksek havlı shaggy koymayın. Kısa havlı, yıkanabilir ya da en azından makinede yıkanan boyutta bir halı çok daha uzun ömürlü oluyor.

Aydınlatma iki alanı ayırır

Açık planlı bir mekânda tek bir tavan armatürü hiçbir zaman yetmiyor. Mutfakta çalışmak için gereken ışıkla salonda film izlemek için gereken ışık aynı değil.

Mutfak tarafı görev aydınlatması istiyor: tezgâhın üstüne, dolabın altına gizlenmiş şerit ya da spot. Işık rengi burada 4000K civarında nötr beyaz daha doğru; malzemenin gerçek rengini görüyorsunuz.

Salon tarafı ise 2700-3000K sıcak beyazla çalışıyor. İki farklı renk ısısının aynı mekânda olması bir hata değil, tam tersine sınırı kuran şeylerden biri — yeter ki geçiş ani olmasın.

Adanın ya da bar tezgâhının üstündeki sarkıtlar iki alanın birleşim noktasını işaretliyor ve açık mutfaklı salonun en karakteristik detayı bunlar. Üç küçük sarkıt ya da tek büyük bir armatür; ikisi de çalışıyor. Yüksekliği tezgâh yüzeyinden 70-80 cm yukarıda tutun, yoksa karşıdaki kişiyi görmenizi engelliyorlar.

Her katmanın kendi anahtarında olması gerekiyor. Katmanlı aydınlatmanın kurulumunu salon aydınlatması rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Dağınıklığı yönetmek

Açık mutfağın en dürüst gerçeği: mutfak her zaman görünüyor. Kapalı mutfakta bulaşığı akşama bırakabilirsiniz, açık mutfakta bırakamazsınız.

Bunu tasarımla hafifletmenin yolları var. Lavaboyu adanın salona bakan yüzüne değil, duvar tarafındaki tezgâha alın; bulaşık böylece salondan görünmüyor. Küçük ev aletlerini (tost makinesi, kettle, blender) kapaklı bir tezgâh dolabında saklayın; sürgülü panjur kapaklı dolaplar Türkiye'de yaygınlaştı ve tam bu iş için üretilmiş durumdalar. Ocağı adanın üstüne koymak görsel olarak etkileyici ama yağ sıçramasını doğrudan salona açıyor; mümkünse ocak duvar tarafında kalsın.

Bir de renk stratejisi var: mutfak dolaplarının rengini salonun paletiyle uyumlu seçmek, iki alanı tek bir mekân gibi gösteriyor. Mutfak dolapları salonla hiç ilgisi olmayan bir renkteyse göz sınırı sert bir kesik olarak okuyor.

Ses, kokudan sonra ikinci sorun

Açık mutfağın az konuşulan tarafı akustik. Kapalı mutfakta bulaşık makinesi, buzdolabı ve davlumbaz sesi kapının arkasında kalıyor; açık planda hepsi salonda.

Cihaz seçiminde desibel değerine bakmak burada gerçekten anlamlı. Bulaşık makinelerinde birkaç desibellik fark, açık planda akşam boyunca hissediliyor. Makineyi gece çalıştırma alışkanlığı da bir çözüm ama yalnızca yatak odası yeterince uzaksa.

Tasarım tarafında da yapılabilecekler var. Açık planlı mekânlar sert yüzeyler (fayans, cam, lake dolap, parke) bakımından zengin olduğu için ses yankılanıyor. Halı, ağır fon perde, kumaş kaplı koltuk ve duvarda tekstil bu yankıyı belirgin şekilde düşürüyor. Açık mutfaklı bir salonda halı, estetik bir tercih değil akustik bir gereklilik.

Yerleşim sırası

Açık mutfaklı bir salonu kurarken sıra şu: önce mutfağın çalışma üçgeni (ocak, lavabo, buzdolabı) ve önündeki koridor, sonra yemek masasının yeri, en son oturma grubu.

Çoğu kişi tersini yapıp önce koltuğu yerleştiriyor ve sonra mutfakta çalışacak yer kalmıyor. Mutfağın işleyişi pazarlık konusu değil; oturma grubunun yerleşimi ise esnek.

Yemek masası açık planda genelde mutfak ile salon arasına, sınırın hemen ötesine geliyor. Masanın çevresinde sandalye çekme payını hesaba katın; alan hesabının tamamı yemek masası rehberimizde. Ada varsa ve barda oturuluyorsa ayrı bir yemek masasına ihtiyacınız olmayabilir — küçük dairelerde bu ciddi bir alan kazancı.

Salonun geri kalan ölçü kararları için geçiş mesafeleri rehberimize ve 20 metrekare civarındaki salonlar için hazırladığımız ölçü planına bakabilirsiniz.

Taşınmadan önce sorulacak sorular

Açık mutfaklı bir daireye taşınıyorsanız ya da duvarı kaldırmayı düşünüyorsanız, karar öncesinde şunları netleştirin: evde ne sıklıkla kızartma ve kavurma yapılıyor, davlumbaz bacalı mı yoksa filtreli mi, bulaşık makinesinin sesi oturma grubundan duyuluyor mu, mutfak tezgâhının kaç metresi salondan görünüyor.

Bu dört sorunun cevabı, açık mutfağın sizin için doğru olup olmadığını, koltuğunuzun hangi kumaştan olması gerektiğini ve bütçenizin ne kadarını davlumbaza ayırmanız gerektiğini birlikte belirliyor.

Uygun kumaş ve bakım özelliklerine sahip modelleri koltuk takımı ve kanepe kategorilerimizden filtreleyebilir, salonun bütününü salon dekorasyon rehberimizle kurabilirsiniz.